Việt Nam khẳng định vai trò trụ cột trong phòng, chống ma túy khu vực

Trước làn sóng ma túy tổng hợp và tội phạm xuyên quốc gia diễn biến phức tạp trên không gian mạng, phòng, chống ma túy đã trở thành bài toán an ninh phi truyền thống cấp bách. Bằng chiến lược kết hợp hài hòa giữa đấu tranh trấn áp và giảm cầu bền vững, Việt Nam đang khẳng định vị thế là thành viên chủ động, trách nhiệm trong khu vực ASEAN và cộng đồng quốc tế.

Chủ động tham gia các cơ chế hợp tác đa phương khu vực

Sở hữu vị trí địa chiến lược tại Đông Nam Á với đường biên giới trên bộ và trên biển tiếp giáp nhiều quốc gia, Việt Nam chịu tác động trực tiếp từ hoạt động sản xuất, vận chuyển và tiêu thụ ma túy, đặc biệt là áp lực từ khu vực "Tam giác vàng". Nhận thức sâu sắc tính chất xuyên biên giới của loại tội phạm này, Việt Nam xác định hợp tác quốc tế và khu vực là một trong những trụ cột cốt lõi của chiến lược phòng, chống ma túy (PCMT).

Trong khuôn khổ ASEAN, Việt Nam tích cực tham gia và đóng góp thực chất vào các cơ chế chuyên ngành như Hội nghị Quan chức cấp cao ASEAN về vấn đề ma túy (ASOD), Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về vấn đề ma túy (AMMD) cùng nhiều chương trình hợp tác liên quan. Thông qua các diễn đàn này, Việt Nam cùng các nước thành viên đẩy mạnh trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, phối hợp hoạch định chính sách và nâng cao năng lực thực thi pháp luật. Đồng thời, Việt Nam kiên định ủng hộ mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN an toàn, không ma túy theo hướng tiếp cận toàn diện: kết hợp đồng bộ giữa giảm nguồn cung, giảm nhu cầu, đấu tranh trấn áp tội phạm và hỗ trợ điều trị, phục hồi cho người sử dụng ma túy.

Phối hợp chặt chẽ đấu tranh với tội phạm ma túy xuyên quốc gia

Thực tiễn cho thấy các đường dây ma túy hiện nay vận hành theo mạng lưới đa quốc gia, triệt để lợi dụng địa hình biên giới hiểm trở, hoạt động thương mại – vận tải quốc tế và sự khác biệt về hệ thống pháp luật để thực hiện hành vi phạm tội. Trước thách thức đó, Việt Nam chú trọng tăng cường hợp tác song phương và đa phương với các quốc gia láng giềng như Lào, Campuchia, Trung Quốc cùng nhiều đối tác quốc tế khác.

Hoạt động phối hợp được triển khai sâu rộng từ trao đổi thông tin nghiệp vụ, điều tra chung, xác minh đối tượng đến kiểm soát biên giới và mở các đợt cao điểm tấn công trấn áp tội phạm. Sự hiệp đồng tác chiến chặt chẽ giữa lực lượng Công an, Bộ đội Biên phòng, Hải quan Việt Nam với cơ quan chức năng các nước láng giềng đã góp phần ngăn chặn hiệu quả các tuyến vận chuyển, kiểm soát nghiêm ngặt tiền chất và triệt phá nhiều tổ chức tội phạm có tổ chức quy mô lớn.

Bên cạnh đó, Việt Nam là thành viên tích cực của Cơ chế hợp tác sáu bên về kiểm soát ma túy khu vực sông Mekong, với sự tham gia của Campuchia, Trung Quốc, Lào, Myanmar, Thái Lan, Việt Nam và Cơ quan Phòng chống Ma túy và Tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC). Đây là diễn đàn chiến lược giúp các quốc gia chia sẻ dữ liệu, đánh giá toàn diện tình hình, kiểm soát các địa bàn trọng điểm và nâng cao hiệu quả ngăn chặn hoạt động sản xuất, mua bán chất cấm.

Chia sẻ tri thức khoa học và nâng cao năng lực kiểm soát ma túy mới

Không chỉ dừng lại ở mặt trận thực thi pháp luật, Việt Nam còn đóng góp tích cực vào tiến trình hoàn thiện thể chế, chính sách và nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ làm công tác PCMT trong khu vực. Các lĩnh vực hợp tác chuyên sâu được tập trung thúc đẩy bao gồm:

  • Nhận diện các loại ma túy mới và chất hướng thần mới.

  • Giám định khoa học và phân tích mẫu chất ma túy.

  • Kiểm soát chặt chẽ tiền chất hóa học.

  • Điều tra, truy vết tội phạm ma túy trên không gian mạng.

  • Phòng ngừa sử dụng ma túy trong thanh thiếu niên, điều trị nghiện và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng.

Đặc biệt, trước tốc độ biến đổi liên tục của các chất ma túy tổng hợp thế hệ mới, việc thiết lập cơ chế cảnh báo sớm, chia sẻ dữ liệu giám định cũng như phương thức, thủ đoạn sản xuất và vận chuyển mang ý nghĩa thiết thực. Những cảnh báo khoa học kịp thời giúp các quốc gia chủ động nhận diện rủi ro và xây dựng kịch bản ứng phó hiệu quả.

Chuyển dịch trọng tâm sang giảm cầu và phục hồi nhân văn, bền vững

Một yêu cầu cốt lõi trong khoa học và thực tiễn PCMT hiện nay là chuyển dịch từ cách tiếp cận chủ yếu kiểm soát nguồn cung sang giải quyết đồng bộ cả nguồn cung lẫn nguồn cầu. Nếu chỉ tập trung triệt phá các đường dây mua bán mà thiếu vắng các giải pháp phòng ngừa từ gốc trong cộng đồng, nguy cơ phát sinh người sử dụng mới vẫn luôn hiện hữu, đặc biệt ở nhóm thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên và người lao động trẻ trước các thủ đoạn lôi kéo tinh vi.

Với định hướng đó, Việt Nam có thể đóng góp sâu rộng thông qua việc chia sẻ các mô hình truyền thông phòng ngừa dựa vào hệ sinh thái gia đình, nhà trường, doanh nghiệp và cộng đồng, giúp người trẻ nâng cao kỹ năng nhận diện và từ chối ma túy.

Ở góc độ y tế và tâm lý xã hội, nghiện ma túy được nhìn nhận là một vấn đề sức khỏe phức tạp, đòi hỏi quá trình điều trị và hỗ trợ lâu dài. Do đó, việc xóa bỏ kỳ thị đối với người nghiện và người sau cai nghiện giữ vai trò then chốt. Bên cạnh công tác quản lý, hệ thống hỗ trợ cần chú trọng can thiệp tâm lý, chăm sóc sức khỏe, đào tạo nghề, tạo việc làm và thúc đẩy tái hòa nhập cộng đồng. Việc trao đổi kinh nghiệm về điều trị dựa vào cộng đồng, phòng ngừa tái sử dụng và bảo đảm sinh kế chính là chìa khóa nâng cao hiệu quả PCMT theo hướng nhân văn và bền vững.

Phát huy vị thế và trách nhiệm của Việt Nam trong tình hình mới

Dù đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, hợp tác PCMT khu vực vẫn đối diện với hàng loạt thách thức khi tội phạm liên tục thay đổi địa bàn, phương thức, tuyến vận chuyển và tận dụng tối đa công nghệ số, mạng xã hội cùng các nền tảng giao dịch trực tuyến. Ngoài ra, sự khác biệt về hành lang pháp lý, năng lực quản lý và nguồn lực giữa các quốc gia cũng ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả phối hợp.

Để đáp ứng yêu cầu của bối cảnh mới, Việt Nam định hướng tiếp tục phát huy vai trò chủ động thông qua các giải pháp trọng tâm:

  • Tăng cường chiều sâu tham gia các cơ chế hợp tác của ASEAN và đẩy mạnh phối hợp song phương, đa phương, đặc biệt với các nước có chung đường biên giới.

  • Thúc đẩy nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ hiện đại và hoàn thiện cơ chế cảnh báo sớm đối với các chất ma túy mới.

  • Mở rộng hợp tác quốc tế về phòng ngừa, điều trị nghiện, phục hồi chức năng và tái hòa nhập cộng đồng.

  • Huy động mạnh mẽ sự tham gia của các tổ chức xã hội, cơ sở nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp và người dân.

Ma túy không có biên giới, do đó cuộc chiến chống ma túy không thể thành công nếu mỗi quốc gia hành động đơn độc. Với vị trí địa chính trị trọng yếu, bề dày kinh nghiệm thực tiễn cùng tinh thần chủ động hội nhập quốc tế, Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế là đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm. Những đóng góp toàn diện từ kết quả đấu tranh trấn áp tội phạm đến các sáng kiến phòng ngừa, mô hình điều trị hiệu quả, chương trình hỗ trợ người sau cai nghiện và nỗ lực bảo vệ thế hệ trẻ chính là nền tảng vững chắc để Việt Nam cùng khu vực hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một ASEAN an toàn, ổn định, phát triển bền vững và không ma túy.

Viện PSD (T/H)

VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG PHÒNG CHỐNG MA TÚY PSD

Hotline Tư vấn - Hỗ trợ cai nghiện: 035.858.9616

Địa chỉ: Tòa nhà 21T1 - Khu đô thị Hapulico - 83 Vũ Trọng Phụng - Thanh Xuân - Hà Nội.

Email: phongchongmatuy.vn@gmail.com | Facebook: Viện PSD