Việt Nam trước làn sóng ma tuý tổng hợp mới

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự bùng nổ của công nghệ, ma túy tổng hợp và các chất hướng thần mới đang tạo ra một làn sóng thách thức chưa từng có đối với an ninh, sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của Việt Nam. Đặc biệt, xu hướng ngụy trang ma túy trong sản phẩm tiêu dùng và sự gia tăng sử dụng trong giới trẻ đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về một cách tiếp cận phòng ngừa toàn diện hơn.

Sự dịch chuyển từ ma túy truyền thống sang ma túy tổng hợp

Nếu trước đây heroin, thuốc phiện hay cần sa chiếm chủ đạo, thì hiện nay ma túy tổng hợp, chất hướng thần mới (NPS) và các loại ma túy “núp bóng” như bánh kẹo, đồ uống, tinh dầu, thảo mộc sấy, thuốc lá điện tử… đang bùng nổ mạnh mẽ. Đặc điểm của nhóm chất này là khả năng biến đổi cấu trúc hóa học cực nhanh, giúp đối tượng phạm tội né tránh danh mục cấm.

Cơ quan chức năng phải liên tục cập nhật, nhưng tốc độ sản xuất – biến đổi của các chất này thường vượt xa tốc độ kiểm soát của pháp luật.

Nguy cơ từ sự ngụy trang và môi trường mạng

Ma túy hiện được ngụy trang tinh vi hơn, khiến nhiều người – đặc biệt là thanh thiếu niên – khó nhận biết, dẫn đến sử dụng thử và nhanh chóng lệ thuộc. Bên cạnh đó, không gian mạng trở thành kênh giao dịch chủ đạo: mua bán bằng ngôn ngữ mã hóa, giao hàng nhanh, thanh toán điện tử. Phương thức này làm gia tăng đáng kể khả năng tiếp cận ma túy, đồng thời làm suy yếu các biện pháp kiểm soát truyền thống.

Việt Nam trước làn sóng ma tuý tổng hợp mới

Việt Nam – điểm nóng gần “Tam giác vàng”

Vị trí địa lý gần khu vực “Tam giác vàng” khiến Việt Nam luôn nằm trong tầm ngắm của các đường dây ma túy xuyên quốc gia. Khi giao thương, du lịch, logistics phát triển mạnh, nguy cơ ma túy thẩm lậu càng lớn.

Từ một quốc gia chủ yếu bị lợi dụng làm nơi trung chuyển, Việt Nam đang trở thành thị trường tiêu thụ tiềm năng, đặc biệt đối với các loại ma túy tổng hợp phục vụ giải trí. Xu hướng này tương tự nhiều quốc gia đang phát triển, khi ma túy ngày càng xâm nhập sâu vào nhóm học sinh, sinh viên và người trẻ – kể cả nhóm có trình độ học vấn nhất định.

Hệ lụy đa tầng lên sức khỏe và xã hội

Làn sóng ma túy mới gây ra những hệ quả rộng và lâu dài:

1. Sức khỏe thể chất – tinh thần

Các chất tổng hợp, NPS dễ gây:

• loạn thần cấp

• rối loạn hành vi

• trầm cảm

• bạo lực và tự gây hại

Nhiều người không có tiền sử nghiện nhưng lệ thuộc nhanh chỉ sau thời gian ngắn, tạo áp lực lớn cho hệ thống y tế, gia đình và cộng đồng.

2. Trật tự an toàn xã hội

Ma túy kéo theo tội phạm, bạo lực, vi phạm pháp luật. Đáng lo ngại nhất là sự xâm nhập vào học đường, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường giáo dục và sự phát triển nhân cách của thế hệ trẻ.

3. Sự phát triển của quốc gia

Ma túy làm suy giảm chất lượng nguồn nhân lực, gây tổn thất kinh tế và tác động tiêu cực đến quá trình phát triển bền vững.

Những thách thức đặt ra cho công tác phòng, chống ma túy

Công tác phòng, chống ma túy tại Việt Nam đang chịu ba sức ép lớn:

1. Pháp lý chạy sau thực tiễn: nhiều chất mới xuất hiện nhanh, khó cập nhật kịp.

2. Nhận thức xã hội còn hạn chế: không ít người trẻ coi các chất “giải trí” là vô hại.

3. Nguồn lực phòng ngừa – điều trị còn thiếu: công tác tuyên truyền, cai nghiện, hỗ trợ tâm lý chưa đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.

Ngoài ra, sự phối hợp giữa các cơ quan, gia đình, nhà trường và cộng đồng vẫn còn bất cập.

Hướng tiếp cận mới: phòng ngừa sớm – toàn diện – lấy con người làm trung tâm

Để ứng phó hiệu quả, Việt Nam cần chuyển mạnh từ “xử lý hậu quả” sang phòng ngừa chủ động:

• Hoàn thiện pháp luật, cập nhật kịp thời danh mục chất ma túy mới và tăng cường hợp tác quốc tế.

• Đẩy mạnh truyền thông dựa trên bằng chứng khoa học, nâng cao kỹ năng nhận biết rủi ro cho thanh thiếu niên.

• Phát huy vai trò của gia đình – nhà trường như tuyến phòng ngừa đầu tiên.

• Đầu tư hệ thống điều trị – hỗ trợ tâm lý xã hội cho người sử dụng và sau cai, coi đây là chính sách y tế công cộng quan trọng.

Làn sóng ma túy tổng hợp mới không chỉ là vấn đề an ninh, mà là bài toán tổng hợp liên quan đến sức khỏe, giáo dục, văn hóa và phát triển con người. Chỉ với cách tiếp cận đa ngành, toàn diện và đặt con người làm trung tâm, Việt Nam mới có thể chủ động bảo vệ cộng đồng trước thách thức ngày càng phức tạp của ma túy trong thời đại toàn cầu hóa.