Vấn nạn ma túy – Thách thức lớn đối với an ninh xã hội hiện nay

Trong nhiều năm, ma túy thường được nhìn nhận như một vấn đề xã hội hoặc y tế cộng đồng. Tuy nhiên, cùng với tốc độ toàn cầu hóa, sự trỗi dậy của tội phạm xuyên biên giới và sự xuất hiện liên tục của các chất ma túy mới (NPS), mối đe dọa từ ma túy hiện nay đã vượt xa khái niệm lệch chuẩn xã hội – trở thành thách thức nghiêm trọng đối với an ninh xã hội và an ninh quốc gia.

Ma túy từ vấn đề xã hội thành mối đe dọa an ninh quốc gia

Theo cách tiếp cận an ninh phi truyền thống, ma túy – bên cạnh dịch bệnh, tội phạm mạng, biến đổi khí hậu – là một trong những nguy cơ trực tiếp đe dọa sự ổn định của quốc gia. Hệ lụy từ ma túy không chỉ dừng ở cá nhân mà lan rộng đến gia đình, cộng đồng, kinh tế và trật tự – an toàn xã hội.

Từ năm 2024 đến 2026, nhiều quốc gia trong khu vực Đông Nam Á ghi nhận dòng ma túy tổng hợp “tràn ngược” vào nội địa từ Tam giác Vàng, trong đó Việt Nam là một trong các điểm trung chuyển, tiêu thụ mà tội phạm quốc tế nhắm tới. Báo cáo của Liên Hợp Quốc (UNODC) cho biết lượng methamphetamine thu giữ tại khu vực năm 2024–2025 tiếp tục duy trì mức kỷ lục, phản ánh xu hướng lan rộng nguy hiểm của loại ma túy này.

Gia tăng tội phạm phức tạp, manh động và có tổ chức

Thực tế những năm gần đây tại Việt Nam cho thấy tội phạm ma túy ngày càng gắn chặt với nhiều loại tội phạm nguy hiểm khác: bạo lực, giết người, tàng trữ vũ khí, buôn người và rửa tiền. Bộ Công an cho biết từ 2023–2025, số vụ án ma túy có đối tượng sử dụng vũ khí nóng tăng cao; nhiều ổ nhóm sử dụng công nghệ cao, giao dịch bằng tiền ảo, liên kết với đường dây xuyên biên giới.

Nhiều chuyên gia cảnh báo, ở những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề bởi ma túy, trật tự xã hội suy giảm rõ rệt, người dân bất an và niềm tin vào chính quyền bị xói mòn – yếu tố có thể chuyển hóa thành rủi ro an ninh quốc gia nếu không được kiểm soát kịp thời.

Nguy cơ suy giảm nguồn nhân lực và ổn định xã hội

Thanh thiếu niên và người trong độ tuổi lao động tiếp tục là nhóm chịu tác động nặng nề nhất. Tình trạng sử dụng ma túy trong các quán bar, karaoke, căn hộ du lịch… diễn biến phức tạp. Chỉ tính riêng năm 2024–2025, lực lượng chức năng đã phát hiện hàng nghìn vụ tổ chức sử dụng ma túy tại các cơ sở dịch vụ.

Hệ lụy kéo dài là suy giảm sức khỏe thể chất, rối loạn tâm thần, giảm năng lực học tập – lao động, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Gánh nặng tài chính cho điều trị nghiện, hỗ trợ xã hội, phòng chống tội phạm gia tăng, thu hẹp nguồn lực dành cho phát triển kinh tế – xã hội.

Chất ma túy mới và không gian mạng tạo thách thức chưa từng có

Một trong những điểm nóng hiện nay là sự xuất hiện nhanh chóng của các chất hướng thần mới (NPS), ma túy “biến thể” được pha trộn, ngụy trang dưới dạng thực phẩm, thuốc lá điện tử, đồ uống… khiến việc phát hiện trở nên khó khăn.

Tội phạm ma túy ngày càng lợi dụng:

• Không gian mạng để lôi kéo, quảng bá, hướng dẫn sử dụng

• Nền tảng thương mại điện tử để giao dịch ẩn danh

• Tiền ảo để thanh toán

• Xu hướng ship – nhận hàng không tiếp xúc

Đây là thách thức lớn cho khung pháp lý truyền thống và năng lực quản trị nhà nước.

Trong năm 2025, Bộ Công an Việt Nam đã cảnh báo tình trạng “ma túy núp bóng đồ chơi giới trẻ”, “ma túy nước vui”, “ma túy tem giấy”, gây ra hàng loạt vụ nhập viện, ngộ độc tập thể.

Vấn đề toàn cầu đòi hỏi hợp tác quốc tế sâu rộng

Ma túy không có biên giới. Các tuyến vận chuyển methamphetamine, heroin, ketamine từ Tam giác Vàng đi qua Lào, Thái Lan, Việt Nam rồi sang Úc, Nhật Bản, châu Âu… ngày càng tinh vi. Việt Nam cùng các tổ chức như UNODC, INTERPOL, ASEANAPOL đã tăng cường trao đổi thông tin, bắt giữ các đường dây lớn, trong đó có nhiều vụ án liên quan đến đối tượng quốc tịch nước ngoài trong năm 2024–2025.

Tội phạm ma tuý ngày càng táo tợn và tinh vi

Kiểm soát ma túy hiệu quả giúp củng cố uy tín quốc gia, tăng cường vị thế đối ngoại và đóng góp vào ổn định khu vực.

Cần cách tiếp cận tổng thể, nhân văn và dựa trên bằng chứng

Trước những diễn biến nguy hiểm giai đoạn 2025–2026, công tác phòng, chống ma túy cần thay đổi mạnh mẽ:

• Kết hợp phòng ngừa – can thiệp sớm – cai nghiện – hòa nhập cộng đồng

• Hoàn thiện pháp luật, bổ sung danh mục chất mới, kiểm soát tiền ảo, không gian mạng

• Tăng cường truyền thông dựa trên khoa học, nâng cao nhận thức của thanh thiếu niên

• Đẩy mạnh hợp tác an ninh quốc tế

• Ứng dụng công nghệ: trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn, giám sát giao dịch bất thường

Chỉ khi kết hợp được tư duy an ninh với cách tiếp cận nhân văn và dựa trên bằng chứng, các quốc gia – trong đó có Việt Nam – mới có thể ứng phó bền vững với hiểm họa ma túy.