Ma túy - vòng xoáy thất nghiệp và phạm tội

Ma túy không chỉ tàn phá sức khỏe con người mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng về kinh tế, việc làm và an ninh trật tự. Khi vướng vào ma túy, người nghiện thường đánh mất khả năng lao động, rơi vào cảnh kiệt quệ tài chính và cuối cùng bị cuốn vào con đường phạm pháp để thỏa mãn cơn nghiện. Đây là một vòng xoáy nguy hiểm mà Việt Nam cùng nhiều quốc gia trên thế giới đang nỗ lực bẻ gãy.

Đánh mất cơ hội việc làm và suy giảm năng suất

Sử dụng ma túy là một trong những nguyên nhân trực tiếp tước đi cơ hội việc làm của người lao động.

Theo Báo cáo tình hình ma túy thế giới năm 2025 của Cơ quan phòng, chống ma túy và tội phạm Liên hợp quốc (UNODC):

• Năm 2023, toàn cầu có khoảng 316 triệu người (từ 15–64 tuổi) sử dụng ma túy, chiếm khoảng 6% dân số trong độ tuổi này (tăng gần 30% so với 10 năm trước).

• Thị trường ma túy tổng hợp, đặc biệt là methamphetamine và các chất hướng thần, đang tiếp tục mở rộng tại Đông Nam Á, tạo ra những thách thức bủa vây các quốc gia.

Các nghiên cứu của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cũng chỉ rõ, người sử dụng ma túy có nguy cơ thất nghiệp cao hơn, năng suất lao động thấp hơn và tỷ lệ tai nạn lao động lớn hơn hẳn so với người bình thường. Việc lệ thuộc vào chất gây nghiện làm suy giảm trí nhớ, khả năng tập trung, phản xạ và kỹ năng xử lý tình huống. Điều này đặc biệt rủi ro đối với các ngành nghề đòi hỏi tính an toàn cao như xây dựng, giao thông vận tải, khai khoáng hay hóa chất.

Đối với các doanh nghiệp, sự xuất hiện của lao động nghiện ma túy làm tăng rủi ro tai nạn, giảm chất lượng sản phẩm và gây thiệt hại kinh tế. Do đó, nhiều đơn vị đã phải áp dụng quy trình sàng lọc và kiểm soát vô cùng khắt khe.

Thất nghiệp - mảnh đất "màu mỡ" của nguy cơ tái nghiện

Theo số liệu từ Bộ Công an trong giai đoạn 2024–2025, cả nước hiện đang quản lý hơn 286.000 người nghiện và người sử dụng trái phép chất ma túy. Đáng chú ý, phần lớn trong số này thuộc độ tuổi từ 18 đến dưới 40. Đây lẽ ra là lực lượng lao động nòng cốt đóng góp cho nền kinh tế nếu họ không bị lệ thuộc vào ma túy.

Thực tế cho thấy, cánh cửa việc làm thường khép lại với người sau cai nghiện. Trở ngại không chỉ đến từ sự suy giảm sức khỏe hay thiếu hụt kỹ năng nghề nghiệp, mà rào cản lớn nhất chính là định kiến xã hội. Tâm lý e ngại của các nhà tuyển dụng khiến nhiều người dù quyết tâm hoàn lương vẫn không thể tìm được một công việc hợp pháp.

Trong khi đó, ILO khẳng định việc làm ổn định là "tấm khiên" bảo vệ quan trọng nhất giúp ngăn chặn nguy cơ tái nghiện. Một nguồn thu nhập chính đáng, một môi trường làm việc tích cực và sự dung nạp của cộng đồng chính là động lực lớn lao để người sau cai duy trì cuộc sống trong sạch. Chính vì vậy, Luật Phòng, chống ma túy tại Việt Nam luôn xác định hỗ trợ học nghề và tạo việc làm là giải pháp trọng tâm để tái hòa nhập cộng đồng.

Thiếu tiền mua ma túy - động cơ đẩy tới tội phạm

Ma túy tạo ra sự trói buộc tàn khốc về cả thể chất lẫn tâm lý. Khi những cơn vật vã xuất hiện mà không có tiền mua ma túy, người nghiện rất dễ nhắm mắt bước vào con đường phạm pháp.

Thống kê của Bộ Công an trong năm 2025 cho thấy tính chất khốc liệt của cuộc chiến này:

• Phát hiện và đấu tranh thành công hơn 21.998 vụ phạm tội về ma túy.

• Bắt giữ hơn 44.354 đối tượng.

• Thu giữ khối lượng tang vật khổng lồ: 276kg heroin, gần 1,3 tấn cần sa, gần 4,4 tấn và gần 2,1 triệu viên ma tuý tổng hợp.

Bên cạnh các tội phạm trực tiếp về ma túy, cơ quan chức năng nhận định người nghiện là tác giả của một tỷ lệ lớn các vụ trộm cắp, cướp giật, lừa đảo, cố ý gây thương tích và bạo lực gia đình. Tệ hơn, họ thường bị các ông trùm lợi dụng làm "tốt thí" để vận chuyển hoặc bán lẻ ma túy. Với tâm lý khát thuốc, họ sẵn sàng đánh đổi mọi rủi ro, đối mặt với những bản án nghiêm khắc nhất.

Đặc biệt, sự phổ biến của ma túy tổng hợp đang làm gia tăng các vụ án đặc biệt nghiêm trọng do người sử dụng rơi vào trạng thái "ngáo đá" (loạn thần, hoang tưởng, mất kiểm soát hành vi), đe dọa trực tiếp đến an toàn trật tự xã hội.

Gánh nặng oằn vai gia đình và nền kinh tế

Đằng sau một người nghiện là một gia đình kiệt quệ. Nhiều gia đình phải bán tháo tài sản để trả nợ hoặc chi trả viện phí cai nghiện; con cái bơ vơ thiếu sự chăm sóc; mâu thuẫn bùng phát dẫn đến cảnh nhà tan cửa nát.

Ở bình diện vĩ mô, ma túy làm thâm hụt chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Nền kinh tế phải oằn mình gánh chịu các khoản chi phí khổng lồ cho hệ thống y tế, công tác cai nghiện, quản lý sau cai, cũng như chi phí điều tra, xét xử và thi hành án.

Chuyên gia từ UNODC nhấn mạnh: Việc đầu tư vào phòng ngừa, điều trị nghiện, phục hồi chức năng và tạo việc làm mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao hơn gấp nhiều lần so với việc chỉ chạy theo xử lý hậu quả.

Phá vỡ vòng xoáy thất nghiệp và tội phạm bằng cách nào?

Thực tiễn trong và ngoài nước đã chứng minh: Không thể chỉ dùng sức mạnh trấn áp để giải quyết vấn đề ma túy. Chúng ta cần một chiến lược toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa giảm cung, giảm cầu và giảm tác hại.

• Đẩy mạnh truyền thông: Cần đổi mới phương thức giáo dục dựa trên bằng chứng khoa học, giúp thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên và người lao động nhận thức sâu sắc về sức tàn phá của ma túy đối với não bộ và tương lai.

• Mở lối tái hòa nhập: Cần nhân rộng các chương trình đào tạo nghề, tư vấn việc làm và kết nối doanh nghiệp với người sau cai. Xây dựng một môi trường làm việc không kỳ thị là chìa khóa để nâng cao tỷ lệ cai nghiện thành công.

• Kiên quyết đấu tranh: Lực lượng chức năng cần tiếp tục đánh trúng, đánh đúng các đường dây mua bán, sản xuất ma túy; đồng thời quản lý chặt chẽ người sử dụng trái phép chất ma túy theo luật định.

Ma túy - thất nghiệp - tội phạm là một chuỗi phản ứng dây chuyền. Muốn cắt đứt vòng xoáy định mệnh này, cần sự vào cuộc đồng bộ của lực lượng Công an, ngành Y tế, các cơ quan quản lý lao động, doanh nghiệp, gia đình và toàn xã hội.

Mỗi người sau cai nghiện có được việc làm ổn định là chúng ta bớt đi một nguy cơ tái nghiện. Mỗi doanh nghiệp sẵn sàng dang tay trao cơ hội là thêm một mái ấm được giữ gìn. Và mỗi người dân nâng cao ý thức cảnh giác chính là một viên gạch vững chắc xây dựng nên một xã hội an toàn, lành mạnh và phát triển bền vững.

Vũ Bền